PUNCE

Badanie autentyczności dzieła sztuki złotniczej polega na zbadaniu materii dzieła, jego stylu i na umiejętnym odczytaniu cech i punc złotniczych. Punce są ważnym źródłem informacji o dziele, mogą potwierdzać jego autentyczność, pochodzenie, a czasem decydują o wartości dzieła.

Znaki na srebrach w Rosji

Klasyczny system rosyjskich znaków probierczych ukształtował się na przełomie XVIII i XIX wieku. W tym samym okresie specjalnym aktem prawnym ustanowiono jako powszechnie obowiązującą dla wyrobów ze srebra próbę 84 zołotniki, która utrzymała się przez cały wiek XIX. W omawianym okresie system znaków probierczych był reformowany trzykrotnie. 

JajaFaberge61
punce1
punce2

System znakowania rosyjskich wyrobów ze srebra

Od końca XVIII w. do 1896 r.

Jednolity system znakowania wyrobów ze srebra wprowadzał zespół obowiązkowych elementów, które według zamysłu ustawodawcy miały zawierać komplet podstawowych informacji o dziele, twórcy i materiale, z którego zostało wykonane.
W skład takiego zespołu znaków weszły: znak zawierający inicjały probierza, pełną datę roczną, próbę srebra wyrażoną w złotnikach oraz herb miasta, w którym znajdował się urząd probierczy, w którym przedmiot był znakowany. Dodatkowo każdy wyrób był oznakowany znakiem imiennym wytwórcy.
Przepisy regulowały układ znaków na wyrobie. Jako pierwszy od lewej znajdował się kwadratowy znak podzielony poziomo na dwa pola, z których w górnym znajdował się znak probierza, a w dolnym data roczna. Następnym w kolejności był znak próby. Na trzeciej pozycji umieszczany był znak w postaci herbu miasta lub guberni, w których znajdował się dany urząd probierczy.
Wszystkie wymienione tu elementy stanowią łącznie trójczłonowy znak probierczy. Mógł on występować w formie zwartej, wtedy znaki są ułożone w linii obok siebie, lub w formie rozłącznej, gdy każdy człon jest przybijamy oddzielnie, a wszystkie tworzą swobodny układ.
Jedną z odmian tego systemu znakowania była cecha zespolona, w której zespolono wszystkie elementy w jednym dużym polu w ten sposób, że na górze była umieszczana próba, poniżej w środku znajdował się herb miasta, a po jego bokach inicjały probierza, i wreszcie na samym dole znajdowała się data.

 

Od 1896 do 1908 r.

W 1896 roku sposóbznakowania sreber w Rosji został zmieniony. Zmiana miała na celu uproszczenie systemu znaków probierczych i jego zunifikowanie. Nowe znaki były mniejsze, miały zawierać wyłącznie znaki niezbędne dla rozpoznania i odczytania informacji o wyrobie. Były to znaki negatywowe, czyli rysunek cechy był wklęsły. Nowe znaki obowiązywały stosunkowo krótko, tylko w latach 1896-1908.
Nowy system znakowania wprowadzał jedną owalną cechę, w której znajdowały się trzy elementy. Pierwszym z nich, umieszczonym po lewej stronie była próba wyrażona w zołotnikach. Po prawej stronie znajdowała się głowa kobiety przedstawiona z profilu skierowana w lewo. Na głowie kobiety znajdował się kokosznik, który jest charakterystycznym dla ubiorów ludowych w Rosji nakryciem i ozdobą głowy. Dodatkowo za głową kobiety umieszczony był znak stanowiący inicjały probierza, który dysponował stemplem.
Do znakowania podrzędnych części wyrobów oraz wyrobów małych stosowano specjalną małą cechę, która miała okrągły kształt, a w niej znajdowała się głowa kobiety i inicjały probierza, ale brakuje w niej oznaczenia próby srebra.

 

punce3
punce4
punce9
punce7

Od 1908 do 1919 r.

W 1908 roku władze Rosji dokonały kolejnej zmiany systemu znakowania sreber. Nowy znak jest podobny do używanego wcześniej. Stanowi go owalne pole, w którym po lewej stronie znajdowała się głowa kobiety w kokoszniku na głowie przedstawiona z profilu i skierowana w prawo, a po prawej stronie znajdował się znak próby. Nowym elementem w ty systemie były znaki, w postaci liter greckiego alfabetu znajdujące się za głową kobiety. Zastąpiły one inicjały probierza. Poszczególne litery były przypisane urzędom probierczym, co pozwalało ustalić pochodzenie obiektu. Do znakowania podrzędnych części wyrobów oraz wyrobów drobnych wprowadzono małą cechę w kształcie „łopatki”. Znaki te obowiązały w Rosji aż do rewolucji.

Przedstawione i omówione powyżej cechy złotnicze mogły występować również w wielu odmiennych wariantach. W rzeczywistości spotkać można wiele przykładów takiego oznaczenia wyrobów, który istotnie odbiega od wskazanego w przepisach, a opisanego powyżej.
Trzeba tu również zaznaczyć, że każda odmienność oznaczać może odstępstwo od zasad i poprawności, co oznacza również stan nie zgodny z przepisami prawa probierczego.

Punce i cechy złotnicze stanowią bardzo ważną wskazówkę dotyczącą autorstwa, pochodzenia i autentyczności dzieła złotniczego. Ich prawidłowe odczytanie i interpretacja wymaga wiedzy, umiejętności i doświadczenia. Wyjaśnienie wątpliwości wynikających z nietypowego oznakowania wyrobu ze srebra może stanowić spore wyzwanie. Z takim problemem najlepiej zwrócić się do specjalisty-rzeczoznawcy.

POLECANE  PUBLIKACJE

Książka "Złotnicy dworu Romanowów" to słownik, na kartach którego zostały przedstawione wszystkie pracownie złotnicze i mistrzowie sztuki złotniczej pracujący dla cesarskiego dworu Romanowów. Złotnicy pracujący dla dworu nosili zaszczytny tytuł "złotnika dworu" lub "dostawcy dworu". Słownik obejmuje okres drugiej połowy XIX i początek XX wieku.

Album "Faberge. Historia i arcydzieła" to pierwsza w Polsce książka o pracowni największego złotnika w dziejach Piotra Karola Faberge, twórcy cesarskich prezentów wielkanocnych, tak zwanych "jajek Faberge". Książka jest pięknym albumem, ale również interesującą kpracą naukową, w której zostało zaprezentowanych 101 arcydzieł wykonanych przez Faberge.

Książka "Szkice o złotnictwie rosyjskim" to publikacja, w której w szeregu artykułów zostały przedstawione wybrane zagadnienia z historii złotnictwa rosyjskiego w XIX w. W książce znajdują się artykuły o pracowniach Sazikowa, Bolina, Butza, braci Graczew, Zeftingena, Brejtfusa oraz artykuły o mistrzach złotnikach m. in. o Michale Perchinie, Henryku Wigstromie, Juliuszu Rappoporcie i innych.

Książka "Złotnictwo rosyjskie" to zbiór artykułów poświęconych dziejom złotników i sztuki złotniczej w XIX-wiecznej Rosji. W książce znajdują się artykuły o pracowniach złotniczych Keibel, Koechli, Geckler, Kammerrer, Nicholls & Plincke, Brejtfus oraz kilka artykułów o pracowni Faberge.

KONTAKT ZE SPECJALISTĄ